Fotografia kolorowa. 100 lat od eksperymentu do uznania

Kolorowanie Fotografii

Fotografia narodziła się w 1839 roku. I od razu natrafiła na przeszkodę: nauczono się rejestrować światło, ale nie kolor.

Przez pierwsze kilkadziesiąt lat fotografowie i artyści zamykali tę lukę ręcznie — kolorując czarno-białe obrazy pędzlem, naśladując to, czego kamera nie mogła uchwycić sama.

1861 - Dowód Zasady

Szkocki fizyk James Clerk Maxwell udowodnił: każdy kolor składa się z czerwieni, zieleni i błękitu. Sfotografował tartan trzy razy — przez trzy filtry — i stworzył pierwszy kolorowy obraz. Był to dowód, a nie narzędzie.

Pierwsze Nieudane Próby

Lata 90. XIX wieku: Kromogram — Ives sfotografował trzy negatywy przez filtry kolorowe i wyświetlał je w specjalnym urządzeniu — Kromskopie, gdzie lustra łączyły obrazy. Imponujące. Kosztowało fortunę i działało tylko w warunkach laboratoryjnych.

W 1894 roku John Joly stworzył zamiast trzech oddzielnych obrazów — jedną płytę pokrytą najcieńszymi liniami trzech kolorów, szerokości poniżej 0,1 mm. Jeden taki filtr-ekran umieszczano przed płytą podczas fotografowania; po wywołaniu łączono go z innym identycznym ekranem. Pomysł był prostszy niż Kromogram — ale płyty z tamtych czasów słabo rejestrowały spektrum kolorów, a rezultat był rozczarowujący.

1907 - Autochrom Braci Lumière

Bracia Lumière eksperymentowali z kolorem od lat 90. XIX wieku — opublikowali swój pierwszy artykuł na ten temat w 1895 roku, tym samym roku, w którym wynaleźli Cinématographe. Komercyjna prezentacja płyt miała miejsce w 1907 roku. Szklana płyta z milionami ziarenka skrobi ziemniaczanej — czerwonej, zielonej, niebieskiej. Pierwszy sposób na wykonanie kolorowej fotografii przez fotografa, a nie naukowca. Kosztowała tyle co kilka czarno-białych fotografii, czas naświetlania — sekundy.

Anonimowy, "Para z Samochodem," ok. 1910, autochrom

Anonimowy, "Chłopiec z Parasolem," ok. 1910, autochrom

Helen Messinger Murdoch, "Ogrody Colombo," ok. 1914, autochrom

Autochrom z kobietą w ogrodzie z parasolem, nieznany fotograf, ok. 1910 © Science Museum Group Collection

Jak Powstawał Autochrom?

Skrobię przesiewano na ziarnka wielkości 10-15 mikronów, barwiono na trzy kolory, nakładano na szkło i walcowano z naciskiem 5 ton na cm². Ostatnia warstwa — światłoczuła emulsja. Ziarnka na płycie rozkładały się losowo, ale poprzez prawdopodobieństwo matematyczne nieuchronnie tworzyły skupiska jednego koloru — to właśnie nadawało Autochromowi jego charakterystyczny wygląd, porównywany do obrazów Impresjonistów i Pointylistów. Do 1913 roku fabryka Lumière w Lyonie produkowała 6000 płyt dziennie.

Wyścig o Kolor

Nowy pomysł: tripack
W 1916 roku Ives ułożył trzy warstwy emulsji w jednej — każda czuła na swój kolor. Pomysł, który doprowadził do Kodachrome.

Vivex, cichy lider lat 30. W 1928 roku wynaleziono Vivex przez przyszłego szefa Kodaka. Do 90% kolorowych odbitek w Wielkiej Brytanii w latach 30. powstało w ten sposób.

Colorsnap: głośna porażka
W 1928 roku firma przyciągnęła ogromne inwestycje na nowy proces. Fotografie wyszły rozmyte. W 1929 roku — bankructwo.

Pomysł, który nie zadziałał od razu
W 1912 roku Fisher opatentował „color couplers" do rozwoju kolorów. Teoria była poprawna. Implementacja zajęła jeszcze 20 lat.

Dufaycolor dla wszystkich
W 1932 roku pojawiła się procedura dla zwykłych ludzi, a nie entuzjastów. Kodak wywoływał film i zwracał gotowe fotografie. Pozostała na rynku do lat 50.

1935. Kodachrome i Produkcja Masowa

W 1917 roku dwaj amatorzy muzyki, Mannes i Godowsky, byli oburzeni jakością kolorowego materiału filmowego — i postanowili zrobić to lepiej. Przez ponad dekadę pracy — głównie w szufladzie, a nie w laboratorium — doprowadzili proces do końca. W 1922 roku Kodak uwierzył w ich pracę i zaczął dostarczać materiały. Pełnoetatowo przenieśli się do laboratorium dopiero w 1931 roku.

Chłopiec w pobliżu Cincinnati, 1942 lub 1943. Biblioteka Kongresu, Kodachrome

"Widok przez Wewnętrzny Port Victoria na Hotel Empress". Wrzesień 1938, Kodachrome

"Ratusz Victoria, Niedziela w Południe. Skrzynka Pocztowa i Wiszące Koszyki z Kwiatami". Wrzesień 1938, Kodachrome

Uznanie

Fotografia kolorowa stała się powszechna — reklama, czasopisma, National Geographic. Ernst Haas wystawiał kolorowe fotografie w MoMA już w 1962 roku. Ale „poważna sztuka" uznała kolor dopiero w 1976 roku, po wystawie Williama Egglesterna — i nawet wtedy krytycy początkowo rozdrapali go na strzępy.

William Eggleston, "Memphis," 1969

William Eggleston, "Przedmieścia Morton, Mississippi, Halloween," 1971

William Eggleston, "Grenshaw, Mississippi," ok. 1969–70